Waarom beschermen we jongeren wel tegen energiedrank, maar krijgt ChatGPT vrij spel?

Afgelopen weekend stond ik af te rekenen bij de zelfscankassa in de supermarkt. Twee jongens naast me hadden wat chips en blikjes energiedrank gescand, maar liepen tegen een ID-check aan. Vol ongeloof liepen de jongens met louter een zak chips de supermarkt uit. Toen ze buiten kwamen, hadden ze hun telefoon in hun handen: “Even Chat vragen of dit wel zomaar kan.”

Het startte een reeks van gedachten in mij over hoe we jongeren beschermen of dat juist nog niet doen. We beschermen ze tegen Monster Energy, we vragen ze binnenkort om zichzelf te identificeren voor social media, maar het gebruik van ChatGPT blijft nog achterwege.

Waarom beschermen we het lichaam van jongeren wel, maar hun denkvermogen niet?

Toen mijn moeder 16 was, stonden de sigaretten in een potje op tafel als er visite was. Dat was toen heel gewoon. Tegenwoordig proberen we kinderen zo min mogelijk in aanraking te laten komen met tabak. Toen ik 16 was, werd de leeftijdsgrens voor het kopen van alcohol met twee jaar verhoogd. Tegenwoordig drinkt Gen Z minder dan alle generaties. We doen behoorlijk ons best om de gezondheid van jongeren in toom te houden en ze een betere weg in te laten slaan dan wij.

Maar in die strijd om eeuwige gezondheid verliezen we iets unieks uit het oog: ons vermogen om eigen gedachten en meningen te vormen. Onze vaardigheid om te leren, fouten te maken en kritisch te zijn. Dat komt allemaal door ChatGPT en andere Large Language Models (LLM). Een LLM als ChatGPT is de paracetamol van ons brein geworden. Met elke tegenslag nemen we zo’n pilletje. Niet omdat ChatGPT zo’n gezelligheidsmonster is, maar omdat het een pijn verzacht: de pijn om zelf iets op te moeten lossen. De pijn van het mogelijk falen of imperfect zijn.

Is this a joke? We didn't have ChatGPT at all until just a couple years ago. Have people already gotten so used to offloading their cognitive labour onto generative AI that they can't imagine getting through a single workday without it? pic.twitter.com/fRG5QMAoEF

— Phil Hoyeck (@PAHoyeck) August 6, 2026

Jongeren hoeven niet meer zelf te schrijven en zelf fouten te maken. Binnen seconden heb je hele alinea’s op ‘papier’. En zelfs als het je wel lukt om je eigen tekst op papier te schrijven, dan word je links en rechts aangemoedigd om het even ‘door Chat’ te gooien, ter check. Er wordt van je verwacht dat je feilloos bent, omdat je de perfectie van ChatGPT in je broekzak hebt. Maar tussendoor verlies je wel de vaardigheid om te falen, of zelfs te durven falen. Want zelfs het durven falen wordt niet meer verwelkomd. Je hebt tegenwoordig lef als je je eigen, menselijke tekst met menselijke fouten durft aan te leveren. Je hebt lef als je je eigen e-mail durft te schrijven die in jouw eigen taal is geschreven.

Ouders maken ChatGPT voor jongeren steeds normaler

Het probleem van het gebruik van ChatGPT door jongeren is dat ouderen het net zo normaal, dan wel niet fantastisch vinden. Twee zomers terug was ik bij een BBQ voor een verjaardag. In de tuin sprak een jonge vader, die net zijn tweede kind gekregen had, trots over hoe geweldig ChatGPT is bij het opvoeden van een kind. Verhaaltjes voorlezen, ouderschapsvragen beantwoorden, hij deed het allemaal. Sterker nog, zijn oudste vraagt nu steeds vaker of hij even met ChatGPT mag praten. Ik zou willen dat dit verhaal verzonnen was, maar het is een gesprek dat nog altijd in mijn hoofd rondspookt.

Er zijn genoeg ouders die op allerlei manieren verbinding met hun kind vermijden, dus wat dat betreft is het gebruik van ChatGPT slechts een toevoeging aan die lijst. Het probleem ontstaat vooral in hoe genormaliseerd het gebruik van een LLM is. We vragen niks meer aan elkaar, want ‘Chat’ heeft het antwoord supersnel. Overal waar ik loop, hoor ik mensen lekker casual tegen elkaar zeggen: “Oh, maar dat kun je Chat vast wel vragen!”

ChatGPT wordt minder gevaarlijk en flirterig voor minderjarigen

Waarom ChatGPT voor een 16-jarige iets anders is dan voor een volwassene

Maar er is een enorm verschil tussen een volwassene van nu en een jongere van nu. De volwassene is opgegroeid in een tijdperk waarin hij of zij moest leren om te falen en moest falen om te leren. Daarbovenop is het nou eenmaal een gegeven dat een krachtige tool alleen in de juiste handen moet belanden. Een mes is een moordwapen in de handen van een kind, maar een levensmiddel in de handen van een chirurg die jaren heeft moeten leren én falen voordat hij of zij in de operatiekamer staat.

Als we een jongere nu al een krachtige tool als ChatGPT geven, ontnemen we ze de kans om zelf dingen te proberen. Als we over een aantal jaar niet meer onze eigen taal en meningen kunnen vormen, blijft er überhaupt geen taal meer over. Dan spreken we alleen nog maar de taal van Chat. Een volwassene is schuldig aan het gemakkelijk gebruiken van ChatGPT, maar deze kan wél terugvallen op zijn eigen opgebouwde intelligentie. Dat is het grote verschil.

In een wereld waar we onze kinderen beschermen tegen gezondheidsrisico’s en geweld op tv, verliezen we stiekem het brein compleet uit het oog. Helaas helpen de grote techbedrijven daar niet echt aan mee, want als je nog klassiek wilt googelen en écht je eigen bronnen wil vinden, krijg je alsnog zo’n AI-overzicht te zien. Tja, zo helpen we de nieuwe generatie ook niet. Misschien moeten we net zo serieus bezig zijn met de gevolgen van ChatGPT als met de gevolgen van social media. Misschien wordt het tijd dat we net zo bewust met ChatGPT omgaan als met sigaretten en energiedrank.

Geschreven door Ruan Moleman

Ruan Moleman (1997) studeerde International Creative Business, maar zijn liefde voor tech begon al bij zijn eerste Gameboy. Met de komst van de eerste smartphones groeide die interesse alleen maar verder. Ook Marvel heeft hij sinds Iron Man niet meer losgelaten. Ruan kan dan ook uren doorpraten over games, smartphones, superhelden en alles rondom geekcultuur.

Onderwerpen

• chatgpt